Ipak, dobra adaptacija ne mora biti vjerna svakoj stranici knjige da bi bila uspješna. Film i književnost koriste različita izražajna sredstva, pa su promjene u radnji, karakterizaciji ili strukturi često neophodne.
Upravo zato vrijedi učiniti suprotno od onoga što se često radi – pročitati roman nakon što smo pogledali film. Tada već poznata priča dobija potpuno novu dimenziju, a mnogi detalji, unutrašnji svijet likova i motivi koje ekran nije mogao da prenese postaju mnogo jasniji.
Reklamni sadržaj
Kraj reklamnog sadržaja
Pred vama je izbor romana čije su filmske i televizijske adaptacije privukle veliku pažnju, ali izvorna djela i dalje imaju mnogo toga da ponude.
“Normalni ljudi” – Sali Runi
Roman “Normalni ljudi“ Sali Runi jedna je od onih knjiga čija snaga ne počiva toliko na velikim događajima koliko na onome što likovi prećute.
Televizijska adaptacija sa Dejzi Edgar-Džouns i Polom Meskalom veoma uspješno je prenijela atmosferu romana – nesigurnost, emocionalnu udaljenost, privlačnost, stid i komplikovan odnos između Konela i Merijen. Ipak, knjiga pruža mnogo dublji uvid u njihove misli i unutrašnje konflikte.
Runi posebnu pažnju posvećuje sitnim promjenama u odnosima među likovima, zbog čega roman funkcioniše kao precizna studija odrastanja i emotivnog sazrijevanja.
Ako ste gledali seriju, roman nećete čitati samo da biste saznali šta se dalje dešava. Čitaćete ga da biste razumjeli zašto se likovi ponašaju upravo onako kako se ponašaju.
“Princeza nevjesta” – Vilijam Goldman
Film “Princeza nevjesta“ iz 1987. godine odavno je stekao status kultnog ostvarenja, a zanimljivo je da je njegov autor, Vilijam Goldman, istovremeno bio i scenarista.
Roman je duhovita i neobična kombinacija avanture, ljubavne priče, bajke i satire. Goldman se poigrava samim konceptom pripovijedanja, očekivanjima čitaoca i konvencijama klasičnih bajki.
Filmska adaptacija je izuzetno uspješna, ali upravo zato vrijedi pročitati knjigu – ne kao zamjenu za film, već kao njegovo proširenje. Iza poznatih scena i replika krije se još slojevitija priča.
“Talentovani gospodin Ripli” – Patriša Hajsmit
Prije nego što je Tom Ripli postao jedan od upečatljivijih filmskih antijunaka, bio je književni lik u romanu Patriše Hajsmit.
Film iz 1999. godine, sa Metom Dejmonom, Džudom Louom i Gvinet Paltrou, donio je priči veliku popularnost. Međutim, Hajsmitin roman nudi mnogo mračniji i psihološki složeniji pogled na Riplija.
Njegova sposobnost da manipuliše ljudima, prilagođava se okolnostima i opravdava vlastite postupke u knjizi dolazi još snažnije do izražaja.
Dok film prije svega prati događaje, roman mnogo više vremena provodi u Riplijevoj glavi. Upravo tu leži njegov najveći kvalitet.
“Sve što znam o ljubavi” – Doli Alderton
Memoari Doli Alderton “Sve što znam o ljubavi“ poslužili su kao osnova za istoimenu televizijsku seriju, ali između književnog predloška i ekranizacije postoje značajne razlike.
Dok serija koristi slobodniji pristup u oblikovanju likova i događaja, knjiga je direktnija i ličnija. Alderton u njoj govori o prijateljstvima, ljubavi, izlascima, odrastanju i nesigurnostima koje prate prelazak iz tinejdžerskih u dvadesete godine.
Upravo zbog toga memoari predstavljaju zanimljivo čitalačko iskustvo čak i za one kojima se serija dopala.
“Visoka vjernost” – Nik Hornbi
Roman “Visoka vjernost” Nika Hornbija dobio je više ekranizacija, među kojima su najpoznatiji film iz 2000. godine sa Džonom Kjuzakom i televizijska serija sa Zoe Kravic.
Filmska verzija priču je iz Londona preselila u Čikago, dok je televizijska adaptacija napravila dodatne promjene u likovima i kontekstu.
Ipak, ono što ostaje posebno vrijedno u romanu jeste glas glavnog junaka Roba. Njegovo opsesivno razmišljanje o muzici, bivšim vezama i vlastitim greškama istovremeno je duhovito, sebično i neprijatno iskreno.
Hornbi kroz Roba zapravo govori o tome koliko često sami sebe predstavljamo kao žrtve vlastitih ljubavnih neuspjeha.
“Male žene” – Luiz Mej Alkot
“Male žene” jedan je od romana koji su doživjeli veliki broj ekranizacija, od ranih filmskih verzija do savremenog filma Grete Gervig.
Ipak, nijedna adaptacija ne može u potpunosti obuhvatiti širinu Alkotinog romana. Priča o sestrama Marč – Meg, Džo, Bet i Ejmi – mnogo je više od porodične drame.
U knjizi se nalazi čitav niz epizoda, razgovora i svakodnevnih situacija koje ekranizacije često moraju da izostave zbog ograničenog trajanja.
Roman zato pruža potpuniju sliku njihovog odrastanja, odnosa, ambicija i različitih pogleda na život.
“Holding the Man” – Timoti Konigrave
Memoari “Holding the Man“ Timotija Konigravea predstavljaju jednu od najemotivnijih knjiga na ovom spisku.
Djelo govori o njegovoj dugogodišnjoj vezi sa Džonom Kileom i životu koji je obilježila epidemija AIDS-a. Filmska adaptacija pokušala je da obuhvati decenije njihove veze, ali je zbog toga morala da koristi skokove kroz vrijeme i sažimanje brojnih događaja.
Knjiga je znatno intimnija. Konigraveov lični ton, detalji svakodnevnog života i postepeno suočavanje sa bolešću daju priči posebnu težinu.
U ovom slučaju roman nije samo dopuna filmu – on predstavlja mnogo potpuniji prikaz ljubavi, gubitka i sjećanja.
“Dnevnik Bridžit Džouns” – Helen Filding
“Dnevnik Bridžit Džouns” Helen Filding postao je sinonim za savremeni ljubavni roman, a filmska verzija sa Rene Zelveger u naslovnoj ulozi dodatno je učvrstila popularnost ovog lika.
Knjiga je pisana u formi dnevnika i upravo zbog toga omogućava neposredniji uvid u Bridžitine misli, nesigurnosti i svakodnevne probleme.
Njena opsjednutost težinom, kalorijama, vezama i očekivanjima okoline istovremeno je komična i pomalo neprijatna, ali upravo u toj iskrenosti leži šarm romana.
Ako ste voljeli film, knjiga je logičan sljedeći korak.
“Kad bi Beale Street mogla govoriti” – Džejms Boldvin
Roman “Kad bi Beale Street mogla govoriti” Džejmsa Boldvina poslužio je kao predložak za istoimeni film Berija Dženkinsa iz 2018. godine.
Priča o Foniju i Tjurš, mladom paru iz Harlema, istovremeno je ljubavna priča i snažna kritika rasne nepravde američkog pravosudnog sistema.
Dženkins je u filmu uspio da sačuva mnogo od Boldvinove atmosfere i emotivnosti, ali roman pruža dodatnu dubinu kroz jezik i unutrašnji svijet likova.
Boldvinov stil je jedan od glavnih razloga zbog kojih ovu priču vrijedi doživjeti i u književnom obliku.
“Ajlin” – Otasa Mošfe
Roman “Ajlin“ Otase Mošfe objavljen je prije istoimenog filma, u kojem su glavne uloge ostvarile Tomasin Mekenzi i En Hatavej.
Priča prati 24-godišnju Ajlin, usamljenu mladu ženu koja radi u zatvoru za maloljetnike i živi sa ocem alkoholičarem. Njena svakodnevica mijenja se kada upozna Rebeku Sent Džon, novu zatvorsku psihološkinju.
Mošfein roman posebno je zanimljiv zbog nepouzdanog pripovijedanja i mračne psihologije glavne junakinje. Čitalac nikada nije potpuno siguran koliko je ono što Ajlin govori pouzdano, a koliko predstavlja njenu vlastitu interpretaciju stvarnosti.
Zbog toga knjiga pruža iskustvo koje film, bez obzira na kvalitet adaptacije, teško može u potpunosti da reprodukuje.
“Izgubljena kći” – Elena Ferante
Roman “Izgubljena kći“ Elene Ferante dobio je filmsku adaptaciju u režiji Megi Džilenhol, sa Olivijom Kolman, Dakotom Džonson i Džesi Bakli u glavnim ulogama.
U središtu priče nalazi se Leda, žena koja tokom odmora na obali Italije počinje da razmišlja o vlastitom majčinstvu, odnosu prema djeci i odlukama koje je donijela tokom života.
Ferante ne nudi jednostavne odgovore niti idealizovanu sliku majčinstva. Naprotiv, ona otvara neprijatna pitanja o identitetu, krivici, slobodi i društvenim očekivanjima.
Film je snažan upravo zato što ima tako složen književni predložak, ali roman ostavlja još više prostora za preispitivanje Ledinih postupaka.
“Ema” – Džejn Ostin
Gotovo svaki roman Džejn Ostin tokom vremena dobio je neku vrstu ekranizacije, ali „Ema“ je posebno zanimljiv primjer.
Brojne adaptacije donose različite interpretacije glavne junakinje, od klasičnih televizijskih verzija do savremenih filmskih tumačenja.
Ipak, Ostinin original ostaje nenadmašan kada je riječ o ironiji, društvenim odnosima i suptilnom posmatranju ljudskog karaktera.
Ema Vudhaus je inteligentna, privilegovana i dobronamjerna, ali istovremeno sklona pogrešnim procjenama. Upravo kroz njene zablude Ostin gradi jednu od svojih najduhovitijih priča.
“Veliki Getsbi” – Frensis Skot Ficdžerald
“Veliki Getsbi“ jedan je od najpoznatijih američkih romana 20. vijeka, pa nije iznenađenje što je više puta prenesen na filmsko platno.
Posebno se izdvajaju verzija Džeka Klejtona iz 1974. godine i film Baza Lurmana iz 2013. godine.
Njihovi stilovi gotovo da ne mogu biti različitiji, ali oba filma potvrđuju koliko je Ficdžeraldov roman zahvalan za ekranizaciju.
Ipak, prije nego što se odlučite koja vam je filmska verzija bolja, vrijedi pročitati original. Iza raskošnih zabava, ljubavi i bogatstva nalazi se priča o klasnim razlikama, američkom snu i čovjekovoj potrebi da prošlost učini drugačijom nego što je zaista bila.
Knjiga i film ne moraju biti rivali
Rasprava o tome da li je “knjiga bolja od filma” vjerovatno nikada neće biti završena. Ali možda poređenje uopšte nije neophodno.
Knjiga i film su dva različita načina pripovijedanja. Dobra adaptacija ne mora da prenese svaku scenu, dijalog ili misao iz romana. Njena vrijednost može biti upravo u tome što poznatu priču posmatra iz drugačijeg ugla.
Zato gledanje filma ne bi trebalo da bude razlog da preskočimo knjigu. Naprotiv, kada već znamo priču, možemo joj pristupiti bez pitanja šta će se dogoditi, a sa mnogo više pažnje prema jeziku, likovima i detaljima koje ekran nije mogao da zadrži.
Ponekad tek nakon odjavne špice shvatimo da prava priča tek čeka da bude pročitana.
