Davno je bio 12. juli 1998. godine kada se Francuska popela na krov svijeta, kao da je to bio prirodan poredak stvari, a ne jedan od onih dana kada lopta odluči da posluša samo jedne. U Parizu je tada Zinedine Zidane, hladan kao matematika i precizan kao presuda, dvaput potpisao finale.
Rundu ranije, protiv Ćirine Hrvatske, Lilian Thuram, čovjek kojem je i prije i poslije gol bio nedostižan, odlučio je da bude izuzetak koji boli, dva puta je ohlado Vatrene i zatvorio vrata iznenađenju koje je već imalo oblik čuda.
I tada, zanimljivo, niko nije osjetio potrebu da piše epske rodoslove svakog dodavanja. Niko nije brojao porijekla, krvna zrnca i kontinente u nogama. Nije bilo narativa tipa: “Normanac je asistirao Alžircu, koji je proslijedio loptu potomku Gvadalupe, pa je Francuska dala gol.” Nije, jer je to bio fudbal, a ne administracija identiteta.
Isto je bilo i s Hrvatskom i Thuramom. Niko nije pravio geografsku forenziku nad njegovim golovima. Nije se tražilo “odakle je zapravo”, nego se gledalo šta je uradio na terenu. Tačka.
Francuska reprezentacija danas ima cijelu galeriju igrača porijeklom izvan Francuske, ali dres sve to proguta. Tamo nema fusnota ispod svakog dodavanja. Postoji samo jedna riječ Francuska. I jedna misija reprezentacija.
A onda, kao da negdje prestaje normalna logika sporta i počinje lokalna specijalna verzija stvarnosti, dolazimo do Bosne i Hercegovine.
U tom kontekstu posebno je opasno i gotovo karikaturalno dozvoliti da narativi koje često kreiraju hegemonizmi iz Zagreba i Beograda dobiju prostor na probosanskoj medijskoj sceni, bez obzira na to koliko bili upakovani u “analitiku” ili koliko izgledali klikabilno. Jer ono što počne kao bezazlena interpretacija vrlo brzo postaje okvir kroz koji se uporno pokušava objasniti ono što je zapravo jednostavno, tim koji igra pod jednom zastavom. Ako se taj okvir ne odbaci na vrijeme, on postaje zamjena za stvarnost, a stvarnost počne ličiti na tuđu priču o nama.
Ovdje se, čak i tri decenije nakon Zidanea i Thurama, i dalje traži dodatno objašnjenje svakog gola, svake asistencije, svakog kontakta s loptom. Kao da je teren laboratorija, a igrači uzorci koje treba etiketirati prije nego što se smiju priznati kao dio iste ekipe.
Isti onaj fudbal koji u Parizu, Barceloni ili Madridu pripada svima i nikome posebno, ovdje se rastavlja na sastavne dijelove, pa se svaki pas mora etnički potpisati, svaka lopta genealogijski objasniti, svaki gol razložiti kao da nije rezultat igre nego političke analize.
A najapsurdnije je što to ne dolazi iz svlačionice. Ne s terena, nego iz komentara, narativa. Kao da je neko odlučio da je nemoguće prihvatiti jednostavnu činjenicu da jedanaest ljudi u istom dresu predstavlja jednu državu, a ne tri tabele, ne dva entiteta, ne beskrajne fusnote identiteta.
Pa se onda i gol Jove Lukića ne posmatra kao gol reprezentacije, nego kao prilika za lingvističko i etničko seciranje. Kao da lopta nije završila u mreži, nego u raspravi. Kao da je važnije “ko je šta” nego “šta se desilo”.
A u istom tom svijetu, Lamine Yamal igra za Španiju, govori španski i nikome ne pada na pamet da svaki njegov potez pretvara u porodično stablo preko tri kontinenta. Da igra za Bosnu i Hercegovinu, pisali bi da mu je dribling udesno od oca Marokanca, a ulijevo od majke iz Ekvatorijalne Gvineje. U Španiji to niko i ne pomišlja, jer bi fudbal, u suprotnom, prestao biti igra i postao genealogija sa stadionima.
U Bosni i Hercegovini, međutim, sve prečesto ide obrnutim redom: prvo se traži pripadnost, pa tek onda priznaje učinak. Kao da je identitet rezultat, a ne okvir. Kao da se mora dokazati pravo na gol prije nego što se gol prizna.
I tu negdje leži problem, ne u igračima, nego u potrebi da se i ono što je najjednostavnije pretvori u složenu konstrukciju podjela. Kao da je stalno potrebno dokazivati da zajednički dres zapravo nije zajednički.
Vrijeme je da se taj narativ prestane hraniti sam sobom.
Jer lopta, za razliku od politike i komentara, nikada ne pravi razliku. Ona samo uđe ili ne uđe. A sve ostalo, sve te etikete, dodaci, objašnjenja i pripadnosti, ostaju van terena, u zagađenom prostoru između okupatorskih želja i loše patriotske defanzive u medijskom prostoru.
I zato bi i sportski komentatori, analitičari, pa i bivši igrači trebali konačno preuzeti odgovornost za jezik koji koriste, da reprezentativac Bosne i Hercegovine bude upravo to Bosanac i Hercegovac u dresu reprezentacije. A kada taj sveti dres skine, može biti šta god lično odluči da jeste. Bez potrebe da ga iko, u tuđe ime i po tuđem interesu, svodi na fusnotu u nečijem narativu.
