Piše: Armin Sijamić
Rezultati nedavnih izbora u njemačkim pokrajinama Saksonija-Anhalt i Mecklenburg-Zapadna Pomeranija još jednom su uzdrmali politički establišment najveće evropske ekonomije i izazvali zabrinutost kod nekih u Evropi, jer je opet jedna „antisistemska“ stranka zabilježila dobar rezultat.
Impresivnih 44 posto glasova za Alternativu za Njemačku (AfD) u pokrajini Saksonija-Anhalt, što je više nego što su na istim izborima zajedno osvojile sve stranke koje čine sadašnju i prethodnu njemačku saveznu vladu, ukazuje da se u Njemačkoj dešava nešto važno što se ne može objasniti „populizmom“ i tezom da su građani preko noći postali zagovornici ideja ekstremne desnice.
Uostalom, AfD nije klasična stranka ekstremne desnice, mada je u svojim počecima možda i bio. Udžbenički primjer ekstremne desnice je stranka Nacionalni front koju je u Francuskoj dugo vodio Jean-Marie Le Pen, a koja nema puno sličnosti sa AfD-om. Nakon što je oca izbacila iz stranke, Marine Le Pen je stranci dala novo lice – i dalje je desnije od AfD-a.
Ekstremnom desnicom AfD ne čini ni njegovo rukovodstvo svojom biografijom, ni program koji je ustvari poziv na pobunu protiv aktuelnog stanja u Njemačkoj, bez davanja jasnih rješenja, osim iskazivanja sile države na, na primjer, migrantima muslimanskog porijekla. Jedna od vođa AfD-a, Alice Weidel, s partnericom iz Šri Lanke ima usvojenu djecu i živi u Njemačkoj i Švicarskoj.
Ova, za mnoge „anomalija“ na političkom nebu Njemačke, ima i svog rivala kojeg se također ponekad naziva ekstremnom ili krajnjom – stranka Die Linke (Ljevica). Na nedavnim izborima u Berlinu Die Linke je odnio pobjedu, ostavljajući iza sebe Kršćansko-demokratsku uniju (CDU) kancelara Friedricha Merza i AfD. Dok je AfD slavio pobjedu u pokrajini Mecklenburg-Zapadna Pomeranija, Merz je samo mogao konstatovati da se desila „katastrofa“.
Pobuna građana
Njemačka Služba za zaštitu ustavnog poretka AfD je kvalifikovala kao ekstremno desnu stranku, jer su neke od politika te stranke prijetile da naruše neke zakonske i ustavne odredbe. Neki su u Njemačkoj predlagali da se stranka naprosto zabrani.
Odatle se postavlja pitanje zašto njemački građani podržavaju takvu stranku. Zašto bi toliki broj njemačkih građana, uključujući neke od useljenika, želio da se postojeći sistem sruši?
Mainstream mediji i evropski zvaničnici sve će pokušati „objasniti“ ruskim utjecajem i podrškom koju AfD ima u dijelovima koji su pripadali Njemačkoj Demokratskoj Republici (DDR), pri tome prešućujući da ta stranka, na primjer, ima podršku administracije predsjednika Donalda Trumpa, najbogatijeg čovjeka na svijetu Elona Muska i s njima povezanih biznismena, lobista, institucija…
Merzova izborna pobjeda u februaru 2025. godine bila je prvi veliki Trumpov vanjskopolitički neuspjeh u njegovom drugom mandatu. Trump je tada izgubio bitku, ali ne i rat.
Ali i dalje ostaje pitanje zašto AfD ima jaku podršku i zašto je Die Linke najjača stranka u Berlinu.
Ako odgovor potražimo u ekonomskim pokazateljima, onda su stvari jasnije: Saksonija-Anhalt i Mecklenburg-Zapadna Pomeranija su među najsiromašnijim provincijama Njemačke. Glasovi AfD-u u Berlinu došli su uglavnom iz predgrađa, posebno onih siromašnijih.
Ovdje odgovor možemo tražiti i za Die Linke, koji na nacionalnom nivou ima slabu podršku. Pobjeda ove stranke u Berlinu, izborena u njegovim centralnim dijelovima, ukazuje na ekonomska i kulturna kretanja u Njemačkoj. Die Linke je pred birače izašao s idejom rješavanja stambenih problema, posebno mladih, i zabilježio dobar rezultat. Isto pitanje je tretirao i gradonačelnik New Yorka Zohran Mamdani, koji je odnio izbornu pobjedu uprkos protivljenju svoje Demokratske stranke, predsjednika Trumpa i brojnih bogatih ljudi u najvećem američkom gradu.
Politika bez ljevice i desnice
Kancelaru Merzu, koji je radio za američki fond BlackRock – najveću kompaniju na svijetu po količini novca i imovine kojom upravlja, ovakve stvari su sigurno jasne. Neko ko dolazi iz takvog sektora vrlo lahko bi mogao pronaći korelaciju između ekonomskih kretanja i rezultata izbora. Uostalom, to je poznata činjenica u njemačkom političkom sistemu, jer Kršćansko-socijalna unija (CSU), sestrinska stranka CDU-a koju vodi Merz, u Bavarskoj dominira desetljećima i tu pokrajinu održava u vrhu liste najbogatijih i najrazvijenijih dijelova Njemačke.
Ako se tome doda masovan priliv migranata – često ilegalnih, prekid ekonomskih veza s Rusijom koje su najvećoj evropskoj ekonomiji davale komparativnu prednost zbog jeftinih ruskih energenata i „woke politika“ kojoj se protive milioni njemačkih građana, onda Merz ne smije biti iznenađen rezultatima pokrajinskih izbora. Uz priču o mogućem ratu u Evropi, koju nekad potenciraju zvanični Berlin i zvaničnici Evropske unije, slika postaje jasnija.
Njemački izbori pokazuju pobunu dijela građana, a promjenu žele siromašni i mladi ljudi. Takvu zakonitost u politici moguće je pratiti širom svijeta.
Ali, ono što Njemačku čini drugačijom jeste tvrdnja tamošnje vlade da „ekstremna desnica“ jača, iako razne analize ukazuju da tu desnicu čini siromašniji sloj ljudi koji traži bolje uslove za život. Neki čak tvrde da je radnička klasa svog spasioca našla u AfD-u, napuštajući Socijaldemokratsku partiju Njemačke (SPD). AfD naprosto obećava sve što može donijeti popularnost, često bez pokrića i takva politika bi se mogla slomiti na testu ako dobiju vlast i u međuvremenu ne naprave tranziciju ka još prihvatljivijim pozicijama kod njemačke političke i poslovne elite.
Primjer Die Linkea pokazuje kako u nekim dijelovima Zapada izgleda ljevica. Takva ljevica prezire AfD kojeg podržavaju brojni siromašni ljudi, dok ne dovodi u pitanje postojeći ekonomski poredak koji stvara takve stranke. Takva ljevica se bavi identitetskim pitanjima (seksualnim, manjinskim i sl.) i tek ponekad ekonomskim temama, često želeći da od bogate desnice uzme novac i podijeli ga drugima, ali ne predlaže model koji bi garantovao akumulaciju bogatstva na novim ekonomskim osnovama. Odatle im kritičari spočitavaju da oni ne žele promjenu, već da potroše tuđi novac.
Sve ovo ukazuje da u Njemačkoj traju važni procesi potaknuti i onim što se dešava u Sjedinjenim Američkim Državama od povratka Donalda Trumpa u Bijelu kuću, koji nastoji donijeti zakone koji bi pogodovali krupnom kapitalu. Elite koje stoje iza Trumpa pokušavaju da promijene postojeći poredak, pa im je u tome koristan alat i AfD i razni ekstremni pokreti u Evropi i drugdje. Posljedice se vide u Njemačkoj, Francuskoj, Ujedinjenom Kraljevstvu ili Španiji, gdje je Trumpov krug našao snage koje će podržati. Merz je nedavno rekao da je cilj AfD-a „potpuno uništenje CDU-a“ i poručio da s njima nema saradnje.
Tako je postojeći evropski politički i ekonomski model, kao i onaj u SAD-u, na teškom ispitu, ali još uvijek daleko od svog konačnog poraza. Oni koji se opiru novom konceptu su brojni, a neke evropske postavke stare stoljećima teško se mogu promijeniti za kratko vrijeme sve i kada bi to željele i evropske političke elite. Međutim, iz ovog okršaja već je jedan ishod izvjestan – neko će morati redefinisati pojmove ljevice i desnice u politici Zapada.
