Za NAP piše: Prof. dr. Hazim Bašić
Posljednja prilika za početak srbijanske katarze bila je smrt presuđenog ratnog zločinca R. Mladića. Bila je to šansa da politički Beograd povuče jasnu granicu između poštovanja prema žrtvama i slavljenja čovjeka pravosnažno osuđenog za ratne zločine, zločine protiv čovječnosti i genocid. Međutim, njegova sahrana pretvorena je u još jednu, najjaču fazu poricanja, revizije historije i vrijeđanja žrtava.
Mladić je sahranjen, ali ideologija koju je predstavljao očigledno nije. Ta ideologija dobila je novu referentnu tačku u političkom narativu, institucijama, sportskim borilištima, medijima i crkvenim krugovima. Ovakav razvoj događaja ne iznenađuje ukoliko se prisjetimo intenzivnog, odsudnog lobiranja srbijanskih zvaničnika i kompletne diplomatije da se UN Rezolucija o sjećanju na genocid u Srebrenici ne usvoji. Svako ukazivanje na činjenice iz prošlosti koje su nepobitno, sudski utvrđene, u Srbiji se tumače kao antisrpska propaganda. U takvom kontekstu, počinilac genocida tretira se kao simbol nacionalnog ponosa, a presuda se nastoji predstaviti kao nepravda prema srpskom narodu. Radi se o politici dehumanizacije svih drugih, osim Srba.
Transformacija individualne krivice u kolektivnu
Srbijanske vlasti formalno nisu proglasile državnu sahranu, ali suštinski, država je uradila sve što inače prati takav čin. Presudama je, uz hiljade neoborivih dokaza, utvđeno ko je bio R. Mladić, a nakon organizacije sahrane otvara se pitanje šta Srbija želi biti nakon njega? Združeni odgovor na ovo pitanje dali su državna politika i institucije, mediji, srbijanska crkva i navijačke grupe. Odgovor je bio takav da ledi krv u žilama i predstavlja poraz svih civilizacijskih vrijednosti.
Srbijansko političko rukovodstvo potonulo je još dublje u Miloševićevu velikosrpsku ideologiju, iako se sudska presuda ovom ratnom zločincu jasno može čitati i kao presuda toj ideologiji. Politički režim u Beogradu je ovu presudu o individualnoj krivičnoj odgovornosti zapravo kolektivizirao i prisvojio. Na ovaj način otvoren je prostor za pravne radnje pripisivosti izvršenja genocida Srbiji, budući da je presuđeni zločinac i u ratu, i nakon rata primao platu iz Beograda, dobijao naređenja iz Beograda, kukavički se godinama skrivao u Srbiji, a na kraju dobio i državnu sahranu u Beogradu.
Duboko je razočaravajuće da srbijanski režim ni 30 godina nakon agresije na Bosnu i Hercegovinu nije odustao od politike koja je dovela do genocida. Suočavanje s najmračnijim poglavljem iz vlastite historije je doživjelo neuspjeh. Ovo je svakako i neuspjeh Srbije na njenom ‘evropskom putu’, jer se radi o organizaciji događaja koji je suprotan evropskim i svakim drugim civilizacijskim vrijednostima. Evropski put zahtijeva suočavanje s prošlošću, poštovanje svih žrtava ratnih zločina i rad na pomirenju. Problem nije samo u prisustvu državnih zvaničnika, nego u činjenici da državna politika šalje jasnu poruku da se ne planira distancirati od ratnih zločina i genocida, nego se poistovjetiti s njihovim izvršiocem.
Uloga crkve Srbije
Državna crkva Srbije je već započela težak proces heroizacije osuđenog ratnog zločinca. Sveštenstvo smatra da je genocid počinjen preventivno, kako se ‘ne bi ponovio Jasenovac’. Ne bi bilo iznenađenje da u konačnici Srbija dobije još jednog sveca, ‘generala’ Ratka. Sveštenici i crkva, čija je aktivna uloga u agresiji na Bosnu i Hercegovinu konstatovana i na internacionalnim krivičnim sudovima, uradit će još jednu dodatnu transformaciju. Genocid, koji je do sada u Srbiji tretiran kao javno dobro, biće pretvoren u resurs za kompletiranje do sada vijekovima građene mitologije. Mitologije koja narodu učitava teoriju o tzv. ‘vekovnim srpskim zemljama’, o vječitoj ugroženosti, državama oko Srbije čiji narodi svi odreda mrze Srbe, itd. Tako će u konačnici genocid postati dio srbijanskog kulturnog nasljeđa.
EU kao Tri mudra majmuna demokratije
Prateći ove događaje, tradicionalno licemjerne briselske birokrate, poput Tri mudra majmuna, prave se slijepima, gluhima i nijemima, izbjegavaju da govore o tome da je sahrana obavljena uz državne počasti (majmun Iwazaru zna šta se događa, ali o tome šuti). I pored mnoštva činjenica koje ukazuju na prisustvo i uključenost države u ovu žalosnu ceremoniju: vojska, počasna garda, policija, zastave i državni simboli, državni avion (sve ovo ne želi da vidi majmun Mizaru), počasna salva (koju majmun Kikazaru ne želi da čuje), državni ministri, čak i državni huligani, … dok su sve uživo prenosili mediji s ‘nacionalnom frekvencijom’.
Sankcija od strane EU za ovaj moralni sunovrat Srbije bila je preskakanje narednog sastanka predsjednice Evropske komisije i srbijanskog predsjednika. Ali već kroz par sedmica, ili mjeseci, najviši evropski zvaničnici će na sastanicima u Beogradu iznova otvarati nove EU fondove za Srbiju, kako bi je ‘odmaknuli’ od Rusije. Sizifov je to posao. Tri mudra majmuna EU demokratije ne žele vidjeti da je Srbija destabilizirajući faktor regiona, Bosne posebno, a potencijalno i sigurnosni problem same Evrope.
Zvanična vanjska politika Srbije se kolokvijalno opisuje kao sjedenje na četiri stolice (EU, Rusija, Kina, SAD). Mladićevo granatama ‘razvlačenje pameti’ Sarajlijama u opsadi se preslikava na srbijansko vanjskopolitičko razvlačenje pameti Evropske unije, koja se još uvijek u čudu pita u kom pravcu ide Srbija? Odgovor na ovo pitanje je kratak. Dali su ga ‘državni’ huligani na ‘nacionalnom’ fudbalskom stadionu, ogromnim transparentom na kojem je pisalo: ‘Pravac Potočari’! Ali, Tri mudra majmuna evropske demokratije ovu istinu, kao ni 1992., 1993., 1994. i jula 1995. godine, ne žele da vide, čuju i govore.
